Cihan ÇOPUR

1947 yılında Avrupa Kömür ve Demir Birliği olarak üç ülke tarafından kurulan topluluk bugün bünyesine 15 ülkeyi katan, ortak parlamentosu ve savunma sistemi olan 01.01.1999’da da ortak para birimine sahip olacak olan dev bir Avrupa Birleşik Devletleri haline dönüşecek.

Geçen yüzyılın sonlarından  Birinci Dünya Savaşı’na kadar uluslar arası para birimi olarak İngiliz Sterlini kullanılmakta idi, Birinci Dünya Savaşı ile İkinci Dünya Savaşı arasındaki yaklaşık yirmi yıllık sürede uluslar arası  para birimi olarak İngiliz Sterlini ve Amerikan Doları arasında sıkı bir rekabet gözlendi.

İkinci Dünya Savaşı aynı zamanda alternatif olacağını göstermiştir.

Şöyle ki:

1. Önümüzdeki yıl başından itibaren Avrupa‘nın yeni parasını kullanmaya başlayacak olan on bir adet Avrupa ülkesinin gayri safi milli hasılaları toplamı 6.5 trilyon Amerikan  Doları, ABD’nin gayri safi milli hasılası ise 8.1 Amerikan Dolarıdır.

2. Bu ülkelerin dünya ticaretindeki payları %19 [kendi aralarındaki hariç] ABD’nin dünya ticaretindeki payı ise %17’dir. [The Economist Nov. 14-20.1998]. Şurası bir gerçektir ki bütün  dünyadaki mal ve hizmet  sektörü faturalandırılmasının %87’si Amerikan Doları‘na göre yapılmaktadır. 3.Uluslar arası finans sektöründe bono ve hisse senedi karşılığı yapılan borçlanmaların%50’den fazlası Amerikan Doları üzerinden yapılmaktadır. Bu şekilde borçlandırmalarda toplam bankalardan uluslar arası kremdi temininde ise Amerikan Doları %45’lik payı ile birinci sırada yer almaktadır.

3.  Dünyadaki bankaların genel olarak ellerinde tutmuş oldukları döviz cinsinden rezervlerin %57’sini Amerikan Doları oluşturmaktadır. [bu oran 1980’lerde %9 idi].

Amerikan hükümeti Amerika dışındaki gerek banka ve gerek şahıslara basmış olduğu yeşil kağıtlar karşılığı 2 trilyon Amerikan Doları borçlanmış olup, böyle bir borçlanmaya hiçbir faizde ödememektedir. Ayrıca yabancı döviz ve hisse senedinin Amerikan Doları’na çevrilmesinden yılda 5 ile 10 milyar dolar arasında da bir kazancı sağlamaktadır.

Avrupa parasının otomatik olarak devreye girmesi Amerikan Doları’nın dolayısı ile Amerika’nın görülen bu avantajını oldukça ciddi bir şekilde etkileyecektir.

Uzmanların görüşüne göre çok kısa bir zaman içinde dünyadaki finansal değerlerin %40’ı [yaklaşık 1 trilyon Amerikan Doları]. Avrupa parasına dönebilecektir. Diğer %40 ile %50’si Amerikan  Doları halinde kalacak geriye kalan %10’luk kısım ise yen ve diğer paralar cinsinden olacaktır.

AB ülkeleri merkez bankaları kasaların da tahmini 230 milyar Amerikan Doları ve diğer ülke Merkez  bankalarında ise 775 milyar Amerikan Doları döviz rezervi bulunmaktadır.

Diğer taraftan IMF verilerin göre ABD’nin dış borçları 45 trilyon dolar buna mukabil ABD’nin yurtdışı alacakları ise 3.5 trilyon Amerikan Doları.

Uzmanların tahminine göre Amerikan Doları’ndan Avrupa parasına kesin bir kaçış gözlenecektir. Talepteki bu farklılığın hızlı bir şekilde oluşmasını kimse arzu etmektedir. Misal olarak yaklaşık 700 milyar Amerikan Doları’nın yerine hızlı bir şekilde yeni Avrupa parasının ikame edilecek olursa Amerikan Doları yaklaşık % 40 bir değer kaybı ile karşı karşıya kalabilecektir. Bu ihtimal göz ardı edilmemelidir. Çünkü AB ülkeleri ile diğer dünya ülkeleri merkez bankalarının kasalarında döviz cinsi olarak 1 trilyon Amerikan Doları döviz rezervi bulunmaktadır.

Yeni Avrupa parasının günlük cari kurulunun belirlenmesi üye  ülkelerdeki politikalarının merkezlenmesi için güçlü bir merkezi karar alma ve alınan kararları üye ülkelerde etkili bir şekilde uygulamaya bilecek bir otoriteye ihtiyaç vardır. Farklı kültürlerdeki  15 ülkenin oluşturduğu bir AB’ nın böyle bir otoriteyi kısa zamanda ortaya koya bilmesi oldukça zor görünmektedir .

1. ve 2. Dünya Savaşı arasında yaşayan sterlin ve Amerikan  Doları arasındaki çekişme gibi Amerikan doları ile Avrupa parası arasında kıyasıya bir rekabette Avrupa parasının daha fazla şanslı olduğu göstermekte ise de Amerikan dolarının da halihazırdaki politik ve askeri jokerlerinin olduğu unutulmamalıdır.